هنر گلابتون دوزی قشم؛ درخشش تار و پود طلا بر تن پوشاک سنتی

وقتی در کوچه‌پس‌کوچه‌های آفتابی و گرم جزیره قشم قدم می‌زنید، اولین چیزی که در پوشش زنان مقامی و بومی چشمتان را می‌نوازد، درخشش بی‌نظیر نقش و نگارهای طلایی و نقره‌ای روی لباس‌هایشان است. این درخششِ چشم‌نواز، حاصل دست‌های هنرمند و صبور زنان و دختران جزیره است؛ هنری دیرینه به نام گلابتون دوزی (Golabatoon Doozi).

در این مقاله قصد داریم به دل این هنر اصیل بومی سفر کنیم و ببینیم چطور یک تکه پارچه ساده، به یک اثر هنری فاخر و ارزشمند تبدیل می‌شود.

گلابتون دوزی چیست؟ پیوند تاریخ و اصالت

به زبان ساده، به دوخت نقش و نگارهای زیبا و اسلیمی بر روی پارچه با استفاده از نخ‌های مخصوصی که دارای روکش فلزی به رنگ طلایی یا نقره‌ای هستند، گلابتون دوزی می‌گویند.

اگر به تاریخ نگاهی بیندازیم، در گذشته‌های دور، ثروتمندان و پادشاهان برای نشان دادن شکوه خود از نخ‌های بافته شده از طلای ناب برای تزیین لباس‌هایشان استفاده می‌کردند. امروزه اگرچه جنس نخ‌ها تغییر کرده، اما اصالت، ارزش هنری و زیبایی خیره‌کننده آن همچنان پابرجا است.

گلابتون دوزی در قشم؛ شناسنامه شلوارهای سنتی زنان بومی

هرچند این هنر در بخش‌های مختلفی از ایران و استان هرمزگان دیده می‌شود، اما در جزیره قشم جایگاه ویژه‌ای دارد. هنر گلابتون دوزی در قشم به طور ویژه‌ای با شلوار سنتی زنان (شلوار بندری) گره خورده است.

مهم‌ترین و اصلی‌ترین کاربرد گلابتون دوزی در قشم، نقش انداختن و تزیین دمپای شلوارهای سنتی زنانه است.

تقریباً بیشتر زنان و دختران جزیره با این هنر آشنایی دارند. آن‌ها ساعت‌ها با ظرافت و حوصله پشت کادر (کم یا کمان) می‌نشینند و با ابزاری به نام «قلاب»، طرح‌های ذهنی یا سنتی مانند نقش اسلیمی، گلابتونی، بته‌جقه و گل‌های چندپر را روی پارچه خلق می‌کنند.

چرا این هنر منحصربه‌فرد است؟

• تنوع در طرح و رنگ: اگرچه رنگ طلایی و نقره‌ای حاکم است، اما ترکیب آن با پارچه‌های مخمل یا حریر رنگارنگ، هارمونی شگفت‌انگیزی ایجاد می‌کند.
• هنر خانگی و خودکفا: این هنر شغل خانگی بسیاری از زنان قشم است و نسل به نسل از مادران به دختران منتقل می‌شود.
• ارزش مادی و معنوی بالا: لباس‌ها و شلوارهای گلابتون‌دوزی شده جزو پوشاک گران‌قیمت و مجلسی جزیره به شمار می‌روند و پای ثابت لباس عروس در جنوب هستند.

سخن پایانی

گلابتون دوزی فقط یک صنعت دستی ساده نیست؛ بلکه روایتگر تاریخ، فرهنگ و هنرِ زنده جزیره عجایب هفتگانه است. اگر به قشم سفر کردید، خرید یک تکه از این هنر (چه به صورت لباس، شلوار یا اکسسوری‌های مدرن‌شده) می‌تواند بهترین و ارزشمندترین یادگاری و سوغات از این دیار باشد.