نگارههای حنا در قشم؛ رقص اسلیمیهای بهشتی بر حریر دستان زنان جنوب
اگر در بازارهای سنتی قشم، بندر لافت یا سواحل جزیره قدم بزنید، محال است چشمتان به دستان ظریف دختران و زنانی نیفتد که با خطوطی پیچیده، قهوهای و ملوکانه تزیین شدهاند. این خطوط اسرارآمیز، نگارههای حنا (Hana) یا همان «نقش حنا» هستند؛ هنری زنده، پویا و مینیاتوری که قرنهاست پوست زنان جنوب را به بومی برای نمایش اصالت و زیبایی تبدیل کرده است.
در این مقاله، به بررسی جایگاه آیینی حنا در فرهنگ قشم و سیر تکامل ابزارهای این هنر ظریف میپردازیم.
حنا در باور بومیان؛ هدیهای سبز از بهشت
در فرهنگ و باور عامه مردم جزیره قشم، حنا تنها یک ماده گیاهی و آرایشی ساده نیست. بومیان معتقدند:
حنا گیاهی متبرک و آمده از بهشت است که با خود سلامتی، دور کردن چشمزخم، خیر، برکت و شادی به همراه میآورد.
به همین دلیل، پدید آوردن نگارههای زیبا بر دست و پا، به ویژه دست و پای عروسان، یکی از ارکان حیاتی و حذفنشدنی در مراسم عروسی سنتی قشم (حنابندان) است. این هنر به قدری در میان زنان و دختران جزیره محبوب است که یادگیری آن از دوران نوجوانی آغاز میشود و هر زنی در قشم، خود یک هنرمند طراح حناست.
سیر تکامل ابزارها؛ از اعجاز سوزن تا روانیِ قیف
طراحی با حنا روی پوست، نیازمند تمرکز شدید و لرزش صفر دستان هنرمند است. این هنر در طول زمان از نظر ابزار ساخت دچار تغییرات جالبی شده است:
- در گذشتههای دور: هنرمندان نقشبند قشمی، گلبوتهها و نگارههای ظریف حنا را به وسیله سوزنهای باریک یا چوبهای نازک روی پوست پیاده میکردند. این روش نیازمند صرف ساعتها وقت و صبوری فوقالعادهای از سوی طراح و عروس بود.
- امروز: امروزه خلاقیت به کمک این هنر آمده و از قیفهای مخصوص سلولوزی استفاده میشود. خمیر حنای نرم و الکشده درون این قیفها ریخته میشود و هنرمند با فشاری هماهنگ، حنا را مانند مداد روی پوست حرکت میدهد. این ابزار باعث ظرافت مینیاتوری طرحها، افزایش سرعت و ماندگاری بیشتر رنگ حنا روی پوست شده است.
طرحها و نقوش؛ از گلبوتههای هندی تا هندسه خلیجی
نقش حنا در قشم ترکیبی از چند فرهنگ بصری است. طرحها معمولاً شامل گلوبوتههای روان (طرحهای هندی و عربی)، خطوط هندسی متقارن (طرحهای خلیجی) و نمادهایی برگرفته از طبیعت دریا و گیاهان جزیره است. حنا پس از خشک شدن و شسته شدن، رنگی نارنجیِ تیره تا قهوهای سوخته و براق به جای میگذارد که عطر گیاهی و خوش آن تا روزها همراه فرد باقی میماند.
ترند محبوب گردشگران جزیره عجایب
امروزه نقش حنا پایش را از عروسیهای محلی فراتر گذاشته و به یکی از محبوبترین جاذبههای گردشگری و تفریحی قشم تبدیل شده است. کمتر مسافری است که به قشم سفر کند و لذت نشستن در کنار ساحل یا اقامتگاه بومگردی و سپردن دستانش به هنرمندان «حنابند» جزیره را تجربه نکند. این نگارههای موقت، یک تاتوی ارگانیک، بیضرر و زیباترین یادگاری زنده از سفر به جنوب هستند.
سخن پایانی
نگارههای حنا در قشم، نماد پیوند جاودانه انسان، طبیعت و زیبایی است. هنری که با همان سادگی و خلوص بومیاش، بهشت را روی دستان زنان جنوب نقاشی میکند و عطر خوش برکت را در فضای جزیره پراکنده میسازد.
