هنر گلیم بافی قشم؛ رقص تار و پود عشایری بر بوم اصالت جنوب
وقتی صحبت از گلیم (Gelim) میشود، ناخودآگاه ذهنمان به سمت کوهستانهای سرد، دشتهای سرسبز و چادرهای سیاه عشایر قشقایی یا بختیاری پر میکشد. اما آیا میدانستید که امروزه یکی از باکیفیتترین، زیباترین و منحصربهفردترین گلیمهای دستباف ایران در قلب آبهای گرم خلیج فارس و در جزیره قشم بافته میشود؟
گلیمبافی در قشم، داستان یک پیوند فرهنگی شگفتانگیز است؛ هنری که با تدبیر و آموزش صحیح، در خاک جزیره ریشه دواند و به دست زنان هنرمند این دیار بومیسازی شد. در این مقاله، به بررسی این هنر صعودی و جذاب در قشم میپردازیم.
گلیم بافی چطور به جزیره قشم رسید؟
گلیم به عنوان یک زیرانداز زیبا، بدون پرز و بسیار محکم، پیشینهای هزاران ساله در میان جوامع عشایری ایران دارد. در سالهای اخیر، با تدبیر سازمان منطقه آزاد قشم، طرحی برای آموزش و ترویج این هنر سنتی در روستاهای جزیره آغاز شد. هدف از این کار، ایجاد اشتغال پایدار برای زنان بومی و تنوعبخشی به صنایع دستی جزیره بود.
در این میان، نمیتوان از نام یک چهره ماندگار چشمپوشی کرد. در زمینه آموزش، ترویج و زنده نگه داشتن شعله گلیمبافی در جزیره قشم، نقش و زحمات بیدریغ بانو «پروین درهشوری» بسیار ستودنی و تحسینبرانگیز است. ایشان با انتقال دانش اصیل گلیمبافی به زنان صبور جزیره، روحی تازه در کالبد هنرهای دستی قشم دمیدند.
هویت بومی؛ وقتی گلیم قشمی میشود
نکته شگفتانگیز و هوشمندانه در خصوص گلیمبافی قشم این است که زنان جزیره صرفاً کپیبرداری نکردند! آنها تکنیک اصیل بافت گلیم را گرفتند و آن را با نقش و نگارههای قدیمی، اسطورهها و نمادهای اصیل بومی جزیره قشم ترکیب کردند.
امروزه بر روی دار گلیم زنان قشمی، نقشهایی الهام گرفته از دریا، صدفها، آفتاب جنوب و پوشاک سنتی جلوهگری میکند که نظیر آن در هیچکدام از گلیمهای عشایری ایران دیده نمیشود. این ترکیب، یک اصالت جدید و بازاری منحصربهفرد برای گلیم قشم خلق کرده است.
از دار بافندگی تا دنیای مدرن اکسسوریها
پیشرفت زنان هنرمند قشم در این هنر-صنعت به قدری چشمگیر بوده که امروزه محصولات آنها تنوع فوقالعادهای پیدا کرده است. این گلیمها دیگر فقط به عنوان زیرانداز استفاده نمیشوند، بلکه به شکل محصولات کاربردی و مدرن به بازار عرضه میشوند؛ از جمله:
- سجادههای دستباف و پر از آرامش
- خورجین، کیفهای دستی و چمدانهای سنتی بسیار شیک برای استایلهای خاص
- کوسنها و رومیزیهای سنتی برای دکوراسیون داخلی
- پافها و جلوپاییهای مبلمان
سخن پایانی
گلیمبافی قشم اثبات این واقعیت است که هنر مرزی نمیشناسد. این گلیمها تجلی صبوری، ذوق و توانمندی زنانی است که تارِ سنتهای کهن را به پود خلاقیت مدرن گره زدهاند. خرید یک کیف دستی یا کوسن گلیمبافی شده از قشم، یک خرید هوشمندانه، ماندگار و حمایت از یک جنبش اصیل کارآفرینی زنان در جنوب است.
