روسری و چادر سنتی قشم؛ لایههای باشکوه از طلا و تور بر سر زنان جنوب
پوشاک سنتی زنان در جزیره عجایب هفتگانه، قشم، مجموعهای هماهنگ و زنجیروار از هنرهای دستی است. در این میان، پوشش سر، روسری و چادر جایگاهی بسیار ویژه، نمادین و فاخر دارد. زنان قشمی برای پوشش سر خود تنها به یک پارچه ساده بسنده نمیکنند؛ بلکه با ترکیب هوشمندانه کلاههای مرصع و روسریهای توری گلدوزی شده، شاهکاری از مد بومی را به نمایش میگذارند.
در این مقاله، به بررسی دو رکن اصلی پوشش سر در قشم، یعنی لچک و جلویل و نحوه ست کردن شگفتانگیز آنها میپردازیم.
۱. لچک (Lechak)؛ پایهای درخشان از سکههای اشرفی
پیش از این با لچک به عنوان کلاه نوعروسان آشنا شدیم، اما در ساختار کلی پوشش سر، لچک نقش پایهای و تثبیتکننده را دارد.
- تزیینات روی لچک: لچک کلاهی کوچک، قالبدار و زریدوزی شده است که با ظرافت بالایی روی سر قرار میگیرد. جذابیت اصلی این کلاه، لبهی جلویی آن است که دقیقاً روی پیشانی مینشیند. در این قسمت، پولکها و سکههای طلایی درخشانی میدوزند که در فرهنگ و گویش محلی به آنها «اشرفی» میگویند. این سکهها هنگام حرکت، تلألؤ خاصی به چهره زنان بومی میبخشند.
۲. جلویل (Jelvil)؛ رقص گلابتون بر بوم توری
پس از قرار گرفتن لچک بر سر، نوبت به زیباترین و سبکترین روسری جنوب یعنی «جلویل» میرسد.
- جنس و دوخت جلویل: جلویل روسری بسیار زیبایی از جنس پارچههای توری ریزبافت، سبک و خنک (معمولاً به رنگ مشکی یا رنگهای تیره) است. هنرمندان قشمی روی این پارچه توری را با استفاده از نوارهای خوس یا گلابتون، به صورت ذهنی گلدوزی میکنند. طرحهای هندسی و ستارهای طلایی روی تور تیره، حسی از آسمان شب کویر و جزیره را تداعی میکند.
ست کردن ملوکانه؛ لچک، جلویل و برقع در کنار هم
فرآیند پوشش سر در قشم یک هنر اصیل و گامبهگام است که زیبایی پیراهن و شلوار سنتی را تکمیل میکند:
- گام اول: ابتدا کلاه زریدوزی شده و سکهدار لچک را روی سر محکم میکنند تا سکههای اشرفی روی پیشانی قرار گیرند.
- گام دوم: سپس روسری توری و گلدوزیشدهی جلویل را به آرامی روی لچک میاندازند. توری بودن جلویل باعث میشود درخشش سکههای اشرفیِ لچک از زیر آن به زیبایی نمایان باشد.
- گام سوم: زنان قشمی دو طرف جلویل را از دو سو به سمت جلو میآورند و دور گردن و سینه آرایش میدهند.
- گام چهارم: در نهایت، برقع (نقاب سنتی) را بر روی جلویل بستهاند تا این سمفونی تماشایی از پارچه، تور، طلا و اصالت کامل شود.
سخن پایانی
روسری جلویل و کلاه لچک، نمادی از وقار، حیا و ذوق هنری بیحدومرز زنان جزیره قشم هستند. تماشای این پوشش لایهبندی شده و مجلل، هر گردشگری را مجذوب خود میکند. خرید یک شال جلویل دستدوز، یکی از خاصترین و کاربردیترین سوغاتیهای قشم است که امروزه میتواند به عنوان یک شال مجلسی و مدرن نیز در استایلهای امروزی درخشش ایجاد کند.
